Het belang van oogcontact.

Ik moet even mijn gevoel en een hersenspinsel van me afschrijven. Vanochtend had ik de luxe wat tijd over te hebben. Het leek me lekker om in die tijd even naar de nieuwe film ‘Cloud Atlas’ te kijken. Ondanks dat hij krek net wat langer duurde dan ik in gedachte had (en hem dus niet helemaal af kon kijken), was het deel van de film dat ik heb kunnen zien erg intrigerend. Hij gaat over de contacten en relaties tussen mensen. Ik zal verder niet teveel over de film verklappen, maar moet eerlijk bekennen aardig geraakt te zijn.

De klik.

Vaak kijken we namelijk naar mensen, sociaal gedrag en onze maatschappij als een volledig kwantificeerbare machinerie. Althans, zo doe ik het zelf vaak. Toch is er iets dat me altijd heeft weten te pakken, een gegeven dat in de film af en toe subtiel en op een hele mooie manier neer wordt gezet. Ik heb het hier over ‘de klik’, zoals je die soms kunt hebben met mensen. Natuurlijk wordt dit vaak herleidt naar een romantische situatie – en dat is er een waar ik ook erg nieuwsgierig naar ben – maar eigenlijk is het veel breder. Soms heb je gewoon mensen waar je vanaf het eerste moment dat je elkaar aankijkt een gemeenschappelijke basis mee hebt. Deze hoeft niet per se te komen door gemeenschappelijke factoren, zoals het sociale milieu, interesses of activiteiten. Het lijkt wel op een soort van wederzijds begrip dat bij het maken van oogcontact binnen een fractie van een seconde overgebracht wordt. Daarna weet je of je gemakkelijk met iemand kunt kletsen of niet.

Een leuk experiment is om in een ruimte waar veel mensen zijn die je niet kent rond te kijken en oogcontact te zoeken. Uiteraard zijn cafés en uitgaansgelegenheden hier bij uitstek voor geschikt, maar ook in het openbare vervoer is het leuk om te doen. Bij sommige mensen die je aankijkt ontstaat binnen een fractie van een seconde deze wederzijdse verstandhouding, en bij andere juist niet. Soms geven mensen via gelaatstrekken signalen terug. Andere keren zijn er geen gelaatstrek-signalen maar weet je zelf heel erg goed of er een klik is of niet. En heel soms wordt je zelfs volledig genegeerd, maar ach, dat hoort er bij als je een experiment uitvoert.

Misschien heeft de wederzijdse beoordeling wel voor een groot deel met de uitstraling van beide individuen te maken. Ik kan me voorstellen dat wanneer voor beide mensen geldt dat ze de uitstraling van de ander wel kunnen accepteren dit onbewust signalen teweegbrengt. Om dit mooie menselijke gedrag even lelijk te rationaliseren denk ik dat het volgende gebeurt:

  1. We maken oogcontact.
  2. We keuren de ander.
  3. We geven het resultaat van deze keuring door aan de ander.

Door met onbekende mensen oogcontact te maken opperen we misschien wel bij de ander de vraag om de gezamenlijke verstandhouding te wegen. Soms zullen we dit heel erg bewust doen, maar ik ben er van overtuigt dat dit mechanisme ook door de onbewuste geest uitgevoerd wordt. Per slot van rekening zijn we ons er niet de hele tijd van bewust. Althans, van veel mensen die ik aankijk weet ik nog wel hoe ik tegenover de ander sta, maar ik herinner me zeker niet iedereen meer.

Zoals ik al aangaf denk ik dat het keuringsproces onder meer op uitstraling gebaseerd is. Hoe komt de ander op me over? Heb ik het gevoel dat de persoon over de kenmerken beschikt die ik belangrijk acht? Of juist niet? Het keuren van deze kenmerken is overigens toch voor een groot deel afhankelijk van het sociale milieu waar we uit afkomstig zijn. Echter betekent dit niet perse dat we het sociale milieu van de ander ook altijd meenemen bij het keuren. Tijdens een vakantie in het buitenland is dit goed te merken. Bij een bezoek aan een locatie op de wereldbol met een totaal andere cultuur is het voelbaar dat mensen je op een andere manier ‘wegen’. Vooral in echt radicaal andere culturen is het als toerist nog wel eens een intense ervaring om mee te maken dat mensen juist meer open of gesloten naar je zijn. Deze andere manier van keuren zet je wereld op de kop. Opeens kloppen de sociale wetten zoals je die veel jaren voor absoluut waar hebt aangenomen niet meer. Voor sommige mensen is dit misschien heel erg frustrerend, maar persoonlijk vind ik het een openbaring die je een frisse blik op je eigen wereldbeeld geeft.

Het laatste punt van dit gedrag is het geven van feedback aan de ander. De meest basale variant hiervan om over na te denken betreft situaties waarin mensen eenvoudig en snel feedback geven. Zo gebeurt het in onze westerse maatschappij vaak dat mensen gewoon niet eens helemaal het oogcontact aan gaan. Ze kijken op een nonchalante manier net langs je heen. Ook kan het voorkomen dat ze hun gezicht net naar een andere kant draaien of kijken even naar iets dat net in hun aandachtsveld valt – of ze doen alsof. Zelf vind ik dit jammer. In sommige culturen waar ik tijdens mijn reizen ben geweest is het totaal niet zo vanzelfsprekend om op deze manier met elkaar om te gaan. Je ziet daar ook dat het vaak iets is dat alleen de toeristen doen. In de culturen die ik heb gezien werd ‘wederzijdse keuring van de verstandhoudingen middels oogcontact’ juist veel intenser en meer expliciet toegepast wordt. Dit betekent dat het spel door iedereen gespeeld werd, en er veel minder mensen dan in Nederland zijn die langs je kijken. Ook wordt de feedback van de keuring erg expliciet doorgegeven. Mensen geven veel gemakkelijker signalen af via hun gelaatstrekken en glimlachen, begroeten of kijken kort sip. Uiteraard zal dit niet over de hele wereld op de zelfde manier gebeuren. Zo kan ik me ook goed voorstellen dat er culturen zijn waar dit expliciete gedrag juist niet gebruikelijk is, en het juist als net gezien wordt om wat betreft emoties erg objectief te blijven en vooral door etiquette aan te geven wat je van een ander vindt.

Persoonlijk vindt ik het heerlijk wanneer er uitgesproken signalen afgegeven worden. Ik ben niet uitgerust met de allerbeste voelsprieten, en vindt het jammer om echt te moeten gissen naar wat mensen vinden of denken. Eenvoudige, pure communicatie heeft dan ook mijn voorkeur. Toch is het belangrijk om ook even na te denken over de minder uitgesproken signalen. Wat gebeurt er wanneer mensen geen etiquette of gelaatstrekken gebruiken om je hun ‘verstandhoudelijke keuring’ door te geven? Er wordt vaak gesteld dat de ogen de toegang tot de ziel zijn, maar zonder in spirituele sferen te belanden is het belangrijk om te beseffen dat mensen ook het kijken an-sich gebruiken om signalen af te geven. Door enkele malen kort achter elkaar te kijken kan iemand al doorgeven dat je in het aandachtsveld van de ander terecht bent gekomen. Dit op zich is al een teken van keuring. In Nederland gebeurt dit vaak alleen wanneer mensen de verstandhouding hebben goedgekeurd. Althans dat lijkt mij.

Tijdens het schrijven van deze tekst heb ik nog even een aantal keren in de coupé van de trein rondgekeken, en eigenlijk lijkt het me dat de drie stappen die ik hierboven genoemd heb als een atomaire handeling uitgevoerd worden. Dus het initiëren, keuren en doorgeven van de verstandhouding gebeurt echt in een oogopslag. Eigenlijk is dit opmerkelijk, want dit betekent dat het allereerste contact dat je met iemand hebt erg belangrijk is. Het gezegde ‘de eerste indruk is belangrijk’ klopt dus als een bus, maar kan volgens mij beter vervangen worden door ‘de eerste oogopslag is het belangrijkst’.

In mijn ogen mogen we als westerlingen wel even wat doen met ons oogcontact. Door ons bewust te zijn van wat we uitstralen kunnen we heel wat invloed uitoefenen op hoe we allemaal met elkaar omgaan. Door bijvoorbeeld wat meer mimiek te gebruiken tijdens initieel oogcontact kunnen we in onze maatschappij misschien wel wat meer persoonlijk contact creëren. Heel simpel is een glimlach geven aan iemand die je aankijkt. Het hoeft zelfs niet bedoeld te zijn om met mensen te binden, maar opent wel de deur voor een ander om een simpel gesprek te beginnen. Ik ben bang dat we op termijn nog verder van elkaar vervreemden dan dat we nu al zijn. Zoals Karl Marx de proletariers aansprak om zich te verenigen, zou ik onze maatschappij aan willen spreken met:

“Westerlingen in alle landen, begin met glimlachen!”.

De vonk.

Overigens besef ik me nu dat ik het mooie ‘hebben van een klik’ volledig door mijn analytische geest kapot heb laten maken. Dat is erg jammer aangezien ik het prachtig vindt om mensen tegen te komen waar je een klik mee hebt. Dit volledig rationaliseren is doodzonde, maar misschien is er nog hoop door even te kijken naar de vonk – het gevoel dat optreedt wanneer mensen zich tot elkaar aangetrokken voelen.

In uitgaansgelegenheden gebeurt het wel eens. Je staat gezellig met wat vrienden, collega’s of kennissen – of alleen – ergens een drankje te nuttigen. Wat ik naast lekker kletsen meestal doe is rondkijken. Soms is het een ordinaire vleeswarenkeuring (per slot van rekening blijven we westerse mensen), maar ook zit ik vaak te kijken hoe mensen zich gedragen. Wie heeft er plezier? Wat zijn de onderlinge relaties? Wat voor karakters hebben de mensen? Uiteraard heeft de gezelligheid wel altijd de hoogste prioriteit, maar toch zijn dit de vragen die je jezelf kunt stellen tijdens het observeren van andere mensen. Ook heb je zo vaak oogcontact met mensen en heb je meestal wel snel door met wie je een klik hebt en met wie juist niet. Maar door zo rond te kijken gebeurt het soms ook wel eens gebeurt dat je je tot iemand aangetrokken voelt, en dat je weet dat dit wederzijds is. Vaak zal dit vooral gebaseerd zijn op fysieke en sociale kenmerken, maar toch snap ik niet helemaal wat er gebeurt wanneer je krek net die intense klik – de vonk – hebt. Wat gebeurt er dan? Ik ga even niet proberen te verklaren wat er dan allemaal gebeurt. Dan zou ik weer terugvallen in het analytische denkproces en dat wil ik nu even niet. Daarvoor is het gevoel veel te lekker. Het lijkt in zo een situatie wel alsof passie ook door de ogen uit kan wordt gestraald, en het is heerlijk om mee te mogen maken wanneer iemand je op deze manier aankijkt. Oogcontact was al belangrijk om mensen met elkaar in contact te brengen, maar al helemaal om chemie tussen mensen te laten ontstaan.

Ergo.

Nu ja, dat was het wel weer wat betreft mijn visie op oogcontact en hoe belangrijk dit is voor ons mensen. Door het schrijven van deze tekst heb ik voor mezelf nogmaals het belang van de glimlach duidelijk gekregen. Ik hoop dan ook dat we hier met z’n allen aan blijven werken en niet afstevenen op een maatschappij waarin over tien of twintig jaar onbekende mensen elkaar nauwelijks of niet meer aankijken. Uiteraard is het ook nog belangrijk om aan te geven dat de bovengenoemde visie mijn standpunt is. Bij het schrijven is geen gebruik gemaakt van enige wetenschappelijke kennis van menselijk gedrag, en me louter laten leiden door mijn eigen gevoelens en ervaringen. Ik kan het dan ook flink bij het verkeerde eind hebben, en zodoende is hergebruik dan ook volledig voor eigen risico .

Advertisements

One response to “Het belang van oogcontact.

  1. Geweldig stuk! Het belang van oogcontact wordt door mensen naar mijn mening zwaar onderschat. Hetzelfde geldt voor een glimlach. Beiden zijn krachtige non-verbale middelen die verbinding, liefde en harmonie tussen mensen tot stand brengen, waar dan ook ter wereld. Mijn lievelingsuitspraak is dan ook: ‘a smile is a smile in every language’. 😉

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s